تنگه هرمز یک گلوگاه حیاتی برای حملونقل جهانی نفت است و گفتوگوهای اخیر میان ایالات متحده و ایران نشان داده که روندی قابلتوجه به سمت بازگشایی آن در حال شکلگیری است. بنا بر گفته مقامات منطقهای، توافقی در حال پیدایش میتواند به این منجر شود که کشتیها از مسیری تحت کنترل ایران وارد و از مسیری تحت کنترل عمان خارج شوند؛ ضمن اینکه برای تأمین امنیت و حفظ محیطزیست، هزینههای خدماتی دریافت خواهد شد.
مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، تأیید کرد که پیشرفتهایی انجام شده است در مذاکرات با ایران و عمان، اما هنوز هیچ توافق نهایی برقرار نشده است. «در آن گفتوگوها پیشرفتهایی به دست آمده، اما هنوز قطعیت وجود ندارد. امیدواریم خیلی زود این موضوع به نتیجه برسد»، روبیو در جمع خبرنگاران در وزارت امور خارجه بیان کرد.
احتمال دستاوردی مهم در مذاکرات هرمز
این سازوکار پیشنهادی بر همکاری ایران و عمان برای مدیریت تردد دریایی از طریق تنگه استوار است؛ تنگهای که حدود ۲۰٪ از مصرف جهانی نفت را پوشش میدهد. این توافق میتواند تنشها را کاهش و بازارهای نفت را تثبیت کند؛ بازارهایی که به دلیل تداوم مناقشه، نوسانی بودهاند.
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، ابراز خوشبینی کرد و گفت: «ما در گفتوگو با ایرانیها هستیم و فکر میکنم شانس این را داریم که امروز یا فردا به یک توافق برسیم تا تنگه را باز کنیم و به سمت موضعی عادیتر در این مناقشه حرکت کنیم.»
جزئیات کلیدی توافق در حال شکلگیری
- سیستم دو مسیر: ورود از آبهای تحت کنترل ایران، خروج از آبهای تحت کنترل عمان.
- هزینههای خدماتی برای حفاظت امنیتی و محیطزیستی.
- تلاشهای دیپلماتیک با قطر به عنوان میانجی همچنان ادامه دارد.
وزارت امور خارجه قطر تأیید کرد تلاشها برای رسیدن به یک راهحل دیپلماتیک «در جریان است»؛ با وجود اظهارات متناقض از سوی تهران و واشنگتن. سخنگوی وزارت، مجید العنصاری، گفت: «میتوانیم تأیید کنیم که تلاشها همچنان با همه طرفها در جریان است.»

پویاییهای سیاسی ایران
رئیسجمهور ایران، مسعود پزشکیان، ادعاها درباره اینکه او بارها تهدید کرده در پی فشار جناحهای تندروِ مخالف با توافق با آمریکا از سمت خود استعفا خواهد داد را رد کرد. او گفت: «اگر بخواهم استعفا بدهم، بهطور رسمی اعلام میکنم که استعفا دادهام. استعفا نمیدهم؛ میایستم.»
این کشمکش سیاسی داخلی نشاندهنده چالشهای دستیابی به یک توافق است، اما پیشرفت در مذاکرات، از امکان وقوع یک گشایش خبر میدهد.
مقایسه مسیرهای کشتیرانی
| مسیر | کنترل | مزایا | معایب |
|---|---|---|---|
| فعلی (تنگه هرمز) | ایران | دسترسی مستقیم | ریسک بالای درگیری |
| پیشنهادی (دو مسیره) | ایران و عمان | امنیت بیشتر، مسئولیت مشترک | هماهنگی لجستیکی پیچیده، ساختار هزینه |
سامانه دو مسیره پیشنهادی میتواند با تقسیم کنترل و افزودن یک لایه نظارت بینالمللی، تنشها را کاهش دهد. با این حال، اجرای آن نیازمند هماهنگی دقیق و ایجاد اعتماد خواهد بود.
پیامدها برای بازارهای جهانی نفت
بازگشایی تنگه احتمالاً با تضمین عرضه پایدار، به کاهش قیمت نفت میانجامد. تحلیلگران برآورد میکنند که یک اختلال میتواند قیمتها را ۲۰ تا ۳۰٪ افزایش دهد؛ بنابراین این توافق برای اقتصاد جهانی اهمیت حیاتی دارد. ایالات متحده و ایران در پرهیز از وقوع چنین سناریویی، منافع مشترکی دارند.
در حالی که مذاکرات ادامه دارد، جهان با دقت اوضاع را زیر نظر دارد. این توافق بالقوه، دستاوردی مهم در عرصه دیپلماسی است که میتواند ژئوپلیتیک خاورمیانه را دوباره شکل دهد.

جمعبندی نکات کلیدی
- پیشرفت در مذاکرات آمریکا و ایران درباره تنگه هرمز واقعی است، اما هنوز کامل نشده است.
- یک سیستم دو مسیره با عمان میتواند امنیت فراهم کند و ریسک درگیری را کاهش دهد.
- بازارهای نفت و تجارت جهانی از عبور پایدار منتفع خواهند شد.
- سیاست داخلی ایران همچنان مانعی جدی است، اما رهبران نشان میدهند که متعهد هستند.