110'dan Fazla Nobel Ödüllü, İran'ı Hasta Aktivist Nergis Muhammedi'yi Serbest Bırakmaya Çağırdı 2026

110'dan fazla Nobel ödüllü, tutuklu İranlı insan hakları aktivisti ve 2023 Nobel Barış Ödülü sahibi Nergis Muhammedi'nin derhal ve koşulsuz serbest bırakılması için acil bir çağrı yayımladı.

Salı günü yayımlanan ortak bildiride, hızla kötüleşen sağlık durumu nedeniyle hayatının ciddi risk altında olduğu uyarısı yapıldı. Yıllardır İran'da kadın hakları için mücadele eden Muhammedi, 10 Mayıs'ta hücresinde baygın bulunmasının ardından, muhtemelen bir kalp krizi geçirmiş olabileceği belirtilerek ambulansla Tahran'daki bir hastaneye kaldırıldı.

26'sı kimya, 29'u tıp ve 11'i barış ödülü sahibi olmak üzere bildiriye imza atan Nobel ödüllüler, İranlı yetkililerin Muhammedi'ye sürekli tıbbi bakım sağlamasını ve aleyhindeki tüm suçlamaları düşürmesini talep ediyor. Aylardır özel tedavi görmesi engellenen Muhammedi için tıp uzmanlarının hayatının kıl payına bağlı olduğu uyarısında bulunduğunu vurguluyorlar. İmzacılar arasında yazarlar Annie Ernaux ve JM Coetzee ile aktivist Jody Williams da yer alıyor; Williams, Muhammedi'nin 'asla ölümün eşiğine getirilmemesi gerektiğini' ifade etti.

Bu Dava Küresel İnsan Hakları İçin Neden Önemli?

Nergis Muhammedi, 1998'deki ilk tutuklanmasından bu yana İran'da kadın özgürlüğünün yorulmak bilmez bir savunucusu oldu. İdam cezasına ve zorunlu başörtüsü yasalarına karşı yürüttüğü kampanyalar, toplamda 44 yılı aşkın hapis cezası ve 154 kırbaç cezasıyla sonuçlandı. Paris'te yaşayan oğlu Ali Rahmani, cezasının geçici olarak durdurulmasının yeterli olmadığını, koşulsuz özgürlük ve uzun vadeli bakım talep ettiklerini belirtiyor.

Nobel ödüllülerin müdahalesi, İran'daki siyasi mahkumların karşı karşıya kaldığı sistematik tıbbi ihmali gözler önüne seriyor. Raporlara göre Muhammedi, gözaltında tutulduğu süre boyunca ciddi kilo kaybı, dengesiz tansiyon ve kalp semptomları yaşadı. Uluslararası toplumun olası bir trajediyi önlemek için gecikmeden harekete geçmesi çağrısı yapılıyor.

Nobel Ödüllülerin Temel Talepleri

• Nergis Muhammedi'nin derhal ve koşulsuz serbest bırakılması
• Özel tıbbi tedaviye sürekli erişim sağlanması
• Aleyhindeki tüm suçlamaların düşürülmesi
• İnsan hakları savunucularına yönelik adli zulmün sona erdirilmesi

Dayanışma Sesleri

Yemenli gazeteci ve Nobel ödüllü Tevekkül Karman, Muhammedi'yi 'baskıya direnen kadınların korkusuz sesi' olarak nitelendirdi. Karman, 'Hiçbir hapishane onur ve adalet mücadelesini susturamaz. Dünya, İranlı kadınların yanında olmaya devam etmeli' dedi. ABD'li mayın karşıtı aktivist ve 1997 barış ödülü sahibi Jody Williams ise hiç kimsenin barışçıl protesto veya insan haklarını savunma nedeniyle hapsedilmemesi gerektiğini vurguladı.

Fizik, ekonomi, edebiyat ve barış dallarından ödüllüleri içeren 112 imzacı, bu çağrıyı nadir görülen disiplinler arası bir başvuru haline getiriyor. Bildiride, Muhammedi'nin hastaneye sevkinin yalnızca geçici olduğu ve durumu düzelirse hapishaneye geri gönderilebileceği uyarısı yapılıyor. Bu durum, kalıcı özgürlüğünü güvence altına almak için uluslararası baskı açısından kritik bir pencere oluşturuyor.

İran'ın Aktivistlere Yönelik Baskısının Daha Geniş Bağlamı

İran, özellikle kadın aktivistler olmak üzere siyasi mahkumlara yönelik muamelesi nedeniyle yaygın eleştirilere maruz kalıyor. 2022'de Mahsa Amini'nin ölümüyle tetiklenen protestolardan bu yana yetkililer tutuklamaları ve cezaları yoğunlaştırdı. Muhammedi'nin davası, rejimin muhalefete yönelik baskısının ve tıbbi ihmalin bir kontrol aracı olarak kullanılmasının simgesi niteliğinde. İnsan hakları örgütleri, mahkumların ölümün eşiğine gelene kadar tedaviden mahrum bırakıldığı benzer düzinelerce vakayı belgeledi.

Nobel ödüllülerin çağrısı, uluslararası toplumun sessiz kalmaması gerektiğinin güçlü bir hatırlatıcısı. Muhammedi'nin oğlunun ifade ettiği gibi, 'Onun sadece birkaç günlüğüne hücreden çıkmasını istemiyoruz; bu adli zulmün kalıcı olarak sona ermesini talep ediyoruz.'

Sıkça Sorulan Sorular

Nergis Muhammedi kimdir?

Nergis Muhammedi, İranlı bir insan hakları aktivisti ve 2023 Nobel Barış Ödülü sahibidir. Kadın hakları, idam cezasının kaldırılması ve zorunlu başörtüsü yasalarına karşı yürüttüğü savunuculuk nedeniyle birden fazla kez hapsedilmiştir. 44 yılı aşkın hapis cezası ve 154 kırbaç cezasına çarptırılmıştır.

Nobel ödüllüler neden bu bildiriyi yayımladı?

110'dan fazla Nobel ödüllü, Muhammedi'nin aylardır tıbbi bakımının engellenmesi sonucu sağlığının kritik şekilde kötüleşmesi nedeniyle bildiriyi yayımladı. Hayatının yakın bir risk altında olduğundan endişe ediyor ve derhal serbest bırakılması ile tedaviye erişiminin sağlanmasını talep ediyorlar. İmzacılar arasında, durumunun bir insan hakları acil durumu olduğuna inanan çok sayıda disiplinden uzmanlar bulunuyor.

Uluslararası toplum ne yapabilir?

Uluslararası toplum, yaptırımlar, kamuya açık açıklamalar ve Birleşmiş Milletler kararları aracılığıyla İran'a diplomatik baskı uygulayabilir. Uluslararası Af Örgütü ve İnsan Hakları İzleme Örgütü gibi kuruluşlar da serbest bırakılması için çağrıda bulunuyor. Bireyler, hikayesini paylaşarak ve siyasi mahkum haklarına yönelik kampanyaları destekleyerek farkındalık yaratabilir.