اصلاح جهانی مالیات شرکت‌ها: جایزه ۵۰۰ میلیارد دلاری در انتظار دولت‌ها 2026

اصلاحات جهانی مالیات شرکت‌های چندملیتی می‌تواند طبق گزارش جدید «شبکه عدالت مالیاتی» (Tax Justice Network) سالانه ۵۰۰ میلیارد دلار عایدی خالص برای دولت‌ها در سراسر جهان ایجاد کند. کلید کار، مالیات‌گیری از سود شرکت‌های چندملیتی در جایی است که فعالیت اقتصادی واقعی رخ می‌دهد؛ روشی که «مالیات‌گیری واحدی» (unitary taxation) نام دارد. این رویکرد درآمد را از پناهگاه‌های مالیاتی به کشورهایی منتقل می‌کند که در آن‌ها کارگران تولید می‌کنند و مشتریان هزینه می‌کنند.

اهمیت مالیات‌گیری واحدی برای مالیات شرکت‌های چندملیتی در سطح جهانی

مالیات‌گیری واحدی روشی است که یک شرکت چندملیتی را به‌عنوان یک واحدِ واحد در نظر می‌گیرد، نه مجموعه‌ای از شرکت‌های تابعه جداگانه. این روش سود را بر اساس فعالیت اقتصادی واقعی، مانند فروش، حقوق و دستمزد و دارایی‌ها، تخصیص می‌دهد. در نتیجه، از انتقال سود به حوزه‌های با مالیات پایین جلوگیری می‌شود.

در حال حاضر، شرکت‌های چندملیتی می‌توانند سود خود را در پناهگاه‌هایی مانند جزایر کیمن ثبت کنند و در کشورهایی که در آن فعالیت می‌کنند مالیات نپردازند. مالیات‌گیری واحدی این روزنه را می‌بندد و اطمینان می‌دهد که مالیات‌ها جایی پرداخت می‌شود که ارزش ایجاد می‌شود. هیچ سود جدیدی خلق نمی‌شود؛ درآمد به‌سادگی از پناهگاه‌ها به اقتصادهای مولد منتقل می‌گردد.

جایزه ۵۰۰ میلیارد دلاری: منظور برای کشورها چیست؟

شبکه عدالت مالیاتی محاسبه می‌کند که دولت‌ها می‌توانند بدون افزایش نرخ مالیات شرکت‌ها، سالانه ۵۰۰ میلیارد دلار عایدی اضافی به دست آورند. این رقم قابل توجه می‌تواند صرف خدمات عمومی، زیرساخت‌ها و اقدامات اقلیمی شود.

برای نمونه، بریتانیا سالانه حدود ۱۳ میلیارد پوند عایدی اضافی جمع‌آوری می‌کند؛ رقمی که هزینه‌های اجرای سیستمی مشابه مراقبت اجتماعی مبتنی بر NHS را به میزان دو سوم پوشش می‌دهد. دولت‌های اتحادیه اروپا می‌توانند اعتبارات مربوط به سازگاری با تغییرات اقلیمی را چهار برابر کنند. کشورهای جنوب جهانی ۱۵۶ میلیارد دلار دریافت می‌کنند؛ بیش از وام‌های برجسته صندوق بین‌المللی پول به این کشورها.

مقایسه افزایش درآمدهای مالیاتی بر اساس منطقه

گفت‌وگوهای سازمان ملل: فرصتی تاریخی برای اصلاحات مالیاتی

گفت‌وگوهای سازمان ملل که روز دوشنبه در نیویورک آغاز می‌شود با هدف ایجاد «کنوانسیون چارچوب مالی» است؛ چارچوبی که بر اساس رژیم اقلیمی سازمان ملل طراحی شده است. این روند نهادهای حاکمیتی و رویه‌ها را ایجاد می‌کند و پروتکل‌ها نیز قواعد دقیق را ارائه خواهند داد. سازمان ملل می‌خواهد تا اواخر سال ۲۰۲۷ بر سر این توافق به نتیجه برسد.

ایالات متحده تحت ریاست‌جمهوری دونالد ترامپ سال گذشته از این روند خارج شد، اما هیچ کشور دیگری از آن پیروی نکرد. این موضوع نشان می‌دهد که حمایت بین‌المللی گسترده‌ای از اصلاحات وجود دارد. این گفت‌وگوها فرصتی کم‌نظیر در یک نسل است تا قوانین مالیاتیِ ساخته‌شده برای دهه ۱۹۲۰ ـ زمانی که غول‌های صنعتی غالب بودند ـ به اقتصاد دیجیتال امروز تعمیم داده شود.

چالش‌ها و فرصت‌ها برای پناهگاه‌های مالیاتی

پناهگاه‌های مالیاتی متنوعی مانند سوئیس و هلند می‌توانند با افزایش نرخ‌ها، زیان‌ها را جبران کنند. مراکز صرفاً «ثبت سود» مانند جزایر کیمن با افت شدید درآمد مواجه خواهند شد. این امر می‌تواند به شکل‌گیری نظام مالیاتی جهانی عادلانه‌تر منجر شود.

با این حال، اجرای این طرح پیچیده خواهد بود. کشورها باید بر سر فرمول‌های تخصیص و سازوکارهای اجرایی به توافق برسند. گزارش می‌گوید حتی با وجود این چالش‌ها، منافع به‌مراتب بیشتر از هزینه‌هاست.

• مالیات‌گیری واحدی می‌تواند در سطح جهانی سالانه ۵۰۰ میلیارد دلار درآمد اضافی ایجاد کند.
• بریتانیا سالانه ۱۳ میلیارد پوند عایدی اضافی به دست می‌آورد.
• جنوب جهانی در یک سال ۱۵۶ میلیارد دلار دریافت می‌کند.
• هدف گفت‌وگوهای سازمان ملل رسیدن به توافق تا سال ۲۰۲۷ است.
• قواعد جدید جایگزین چارچوب‌های قدیمیِ دهه ۱۹۲۰ می‌شود.

جمع‌بندی نکات کلیدی برای سیاست‌گذاران و شهروندان

این اصلاحات فقط درباره درآمد نیست؛ درباره عدالت و پاسخ‌گویی است. شرکت‌های چندملیتی مانند اپل، با سود ۱۱۲ میلیارد دلار، باید سهم عادلانه خود را پرداخت کنند. نظام فعلی به آن‌ها اجازه می‌دهد از پرداخت مالیات اجتناب کنند و بار را به دوش شهروندان عادی منتقل کنند.

شهروندان باید از دولت‌های خود بخواهند از چارچوب سازمان ملل حمایت کنند. این جایزه آن‌قدر بزرگ است که نمی‌توان نادیده‌اش گرفت. همان‌طور که گزارش اشاره می‌کند، این نخستین بار در دهه‌های اخیر است که شرکت‌های چندملیتی می‌توانند جایی که واقعاً کسب‌وکار می‌کنند مالیات بپردازند.

سؤالات متداول

در پایان، اصلاحات جهانی مالیات شرکت‌های چندملیتی از طریق مالیات‌گیری واحدی فرصتی دگرگون‌کننده برای تأمین کالاهای عمومی و کاهش نابرابری فراهم می‌کند. گفت‌وگوهای سازمان ملل یک گام حیاتی است. دولت‌ها باید این جایزه ۵۰۰ میلیارد دلاری را به‌چنگ آورند تا جهانی عادلانه‌تر بسازند.