Het lijkt erop dat er iets beweegt in de Grande Maison. Het Patek Philippe nieuws op Baselworld 2016 bevat opnieuw een punt dat, zo niet dissonant, dan toch anders is dan de algemene trend: zeer klassieke horloges ‘veroordeeld’ tot zeer formele omgevingen (afgezien van de Nautilus- of Aquanaut-collecties). Het begon al in 2014 met de presentatie van de 5960 in staal met zijn armband, het eerste stalen horloge buiten deze twee sportcollecties. Vorig jaar, ter gelegenheid van het 175-jarig jubileum, toonde hij een onverwachte Pilot (ja, in witgoud), die we een afstammeling zouden kunnen noemen van de pilotenhorloge die in het Patek Philippe Museum wordt tentoongesteld. Tijdens die presentatie hoorde ik een journalist zeggen: "Ik vind het niet mooi. Het is erg on-Patek." Het zou niet Patek zijn, maar gezien de zeldzaamheid en het verzamelaarskarakter van de meerderheid van zijn klanten, overtreft de vraag opnieuw ruimschoots de productiecapaciteit. Overigens zijn er in Spanje vijf stuks voorverkocht – nog niet geleverd.
Productie die, volgens door het merk verstrekte cijfers, 60.000 horloges bedraagt, waarvan 9.000 quartz (voornamelijk de Twenty-4®, voor dames). En dat voor een bedrijf met 2.400 werknemers wereldwijd, inclusief die in de eigen boetieks en de rest van de commerciële structuur, wat een verhouding geeft van 25 horloges per werknemer. Weinigen kunnen zich zo'n... luxe veroorloven.
Dit jaar zijn er vijf noviteiten gepresenteerd, waarvan we strikt genomen kunnen zeggen dat er maar één is: het chronograaf met universele tijd referentie 5930. De Grandmaster Chime referentie 6300 is de ‘normalisatie’ van het horloge met dezelfde naam maar referentie 5175 dat in 2015 werd getoond ter ere van het 175-jarig jubileum van het merk en waarvan slechts 7 exemplaren zijn gemaakt (één voor het Museum en de andere zes voor klanten, vermoedelijk zeer speciale). De 5396 jaar kalender met maanfase viert twintig jaar sinds de lancering van een van Pateks meest succesvolle modellen in 1996: de 5035, waarvan talloze versies zijn gemaakt. Als dameshorloge is er een handmatige Calatrava referentie 7122 in wit, en tot slot de emblematische 5230 Wereldtijd met een update van de steden die de 24 tijdzones aangeven.
En het is de 5930 die mij tot deze lange inleiding heeft gebracht. Een typisch Patek horloge, met twee ‘kleine’ complicaties (Wereldtijd en chronograaf) en die ik, vanwege zijn intense blauwe wijzerplaat, sportief zou durven noemen. Ik heb het gevoel dat Thierry Stern, de derde generatie aan het roer van het Huis, hoewel ik ook vermoed onder het toeziend oog van zijn vader, van plan is zijn eigen stempel te drukken op de erfenis van een merk dat veel meer is dan dat, waarvan we al weten dat het zijn genoegen is om te bewaken tot de volgende, enz. De 5960 in staal was de eerste waarschuwing, en deze chrono die we UTC zouden kunnen noemen, is voorlopig het laatste voorbeeld. Dit is een ongebruikelijke combinatie die zijn referentie heeft in een uniek stuk gemaakt door Patek Philippe zelf in 1940 en dat nu wordt tentoongesteld in het Patek Philippe Museum.
Het moet worden toegegeven dat het als chronograaf een beperkt nut heeft, aangezien de teller (op zes uur) slechts dertig seconden is. Maar eerlijk gezegd, wie gebruikt zijn polschronograaf om gebeurtenissen te meten? Ik kan me niet voorstellen dat een 5930-eigenaar er de parkeermetertijd of de kooktijd van een ei mee controleert (wees heel voorzichtig met inductiekookplaten: ze magnetiseren de mechanismen). Toegegeven dat – zoals de meeste horloges – het een ‘speeltje voor (rijke) jongens’ is, laten we de heerlijke guilloché-wijzerplaat bewonderen van die betoverende blauwe kleur waarvan de Patek-formule (of liever Fluckiger, zijn wijzerplatenfabriek) geheim houdt.
Veel ‘rechtvaardiger’, als dat nodig is, valt de Universele Tijd-functie op door zijn grote gebruiksgemak. De centrale uur- en minutenwijzers geven de tijd aan van de tijdzone (stad) waarvan de naam om 12 uur verschijnt. De uren van de andere 23 zones kunnen in één oogopslag worden afgelezen dankzij de stad- en 24-uurs schijf, iets meer naar het midden geplaatst. De verdeling van deze laatste in witte en zwarte zones geeft aan of het dag of nacht is op de gewenste locatie. Wanneer de gebruiker een andere tijdzone bereikt, hoeft hij alleen maar de knop op 10 uur in te drukken. De stad- en 24-uurs schijven draaien tegen de klok in in stappen van één uur, terwijl de centrale uurwijzer ook met de klok mee in stappen van één uur vooruitgaat. De correctie eindigt wanneer de naam van de gewenste stad om 12 uur verschijnt. Tijdens dit proces worden het Universele Tijd-mechanisme en de uurwijzer losgekoppeld van het basisuurwerk om de amplitude van het balanswiel of de nauwkeurigheid van de minutenwijzer niet te verstoren. De chronograafwijzer, indien geactiveerd, zou gelijkmatig blijven voortgaan. En dat zou niet gek zijn, aangezien de 5930 geen continue seconden heeft.
De transparante achterkant van de witgouden kast onthult het automatische CH 28-520 HU kaliber, met een kolomwiel en verticale koppeling met de gebruikelijke afwerkingen van het huis. Zoals veel fabrikanten die hun eigen uurwerken ontwerpen en ontwikkelen, koos Patek er destijds voor om basiskalibers te creëren (het heeft er momenteel 14 voor polshorloges) om er modules in te installeren. In dit geval draagt het basiskaliber CH (voor CHronographe) 28-520 een HU (Universal Time) module. Maar het is niet alleen vanwege de schoonheid van zijn uurwerken dat Patek zijn plaats in de horlogerie inneemt: de CH 28-520 HU heeft een Gyromax® balanswiel en een gepatenteerde Spiromax® balansveer van Silinvar®. Dankzij de uiteindelijke Patek Philippe curve waarmee het is uitgerust, combineert deze balansveer de concentrische oscillaties van een Breguet-balansveer met de verminderde hoogte van een klassieke vlakke balansveer. De prijs van deze ‘klassieke sportwagen’ zal €67.000 zijn.
Na enkele jaren van absolute hegemonie van het 6200 Sky Moon Tourbillon model als het meest gecompliceerde horloge in de huidige collectie, ontneemt de 6300 die eerste plaats. 20 complicaties, twee wijzerplaten met verschillende aanduidingen op elk, handmatige opwinding, slag op 3 bellen met 5 verschillende soorten slagen, tweede tijdzone, eeuwigdurende kalender, maanfasen, aan-uit indicaties voor alle slagen... dit alles in een kaliber van 37x10,7 mm bestaande uit 1332 onderdelen waarvan 108 robijnen. De kast die zo'n machine bevat, is niet minder indrukwekkend, met clous de Paris werk en een draaimechanisme waarmee de gebruiker kan beslissen welke wijzerplaat van het horloge hij vandaag zal dragen. Het is duidelijk geen horloge voor elke smaak en zeker niet voor elk budget (bijna tweeënhalf miljoen euro). In dat opzicht geloof ik dat in de horlogerie hetzelfde geldt als in zoveel gebieden van het leven: je kunt (of in ieder geval zou je niet moeten) bekritiseren wat je niet kent, en soms ben ik rood geworden bij het lezen op het forum van bepaalde opmerkingen van werkelijk ongedocumenteerde mensen over het uiterlijk, bijvoorbeeld van de 5175 van het 175-jarig jubileum. Ik denk oprecht dat je voor alles een ‘ontwikkelde smaak’ moet hebben, of het nu gaat om eten, horloges of literatuur, en die kan alleen worden verworven met ervaring. Geld helpt maar vervangt het niet, en daarom juich ik de gewoonte van Patek toe om zijn meest buitengewone stukken (oké, de duurste) te verkopen aan bewezen klanten, verzamelaars van andere gecompliceerde stukken: het is de manier om ervoor te zorgen dat de koper, naast dat hij ze kan betalen, ze ook weet te waarderen.
De jaar kalender is een complicatie die Patek Philippe in 1996 patenteerde, het jaar waarin het Zwitserse tijdschrift Montres Passion het eerste model dat het bevatte uitriep tot ‘horloge van het jaar’: de 5035J (J, voor ‘Jaune’, geelgoud). Zoals uit de naam kan worden afgeleid, herkent het mechanisme maanden van 30 en 31 dagen en hoeft het alleen aan het einde van februari te worden aangepast. Het geval van de maanfasen is anders: als ze bij andere merken om de tien jaar (min of meer) moeten worden gecorrigeerd, duurt het bij dit kaliber 324 S QA LU 24H 122 jaar voordat het een enkele dag afwijkt. De 5396 is het tweeëntwintigste model in de saga van Patek Philippe jaar kalenders, waarvan er nog tien in de catalogus staan. Calatrava kast, gladde lunette, gebogen saffier... het valt binnen wat we ‘quasi-jeugdige horloges’ zouden kunnen noemen... ware het niet om die Breguet-cijfers die naar mijn mening niet geheel flatteus zijn maar vooral de wijzerplaat kleiner maken. Verder vind ik het een van de mooiste ontwerpen die het huis ooit heeft gemaakt. En niet alleen ik, er is een merk dat er geen probleem mee heeft gehad om het direct quasi te klonen. Laten we het positief bekijken: je kunt je succes afmeten aan hoe vaak je wordt gekopieerd.
De Universele Tijd of Worldtime is een van de oudste leden (tachtig jaar) van de Patek Philippe collectie. De nieuwe 5230, zonder strikt genomen een noviteit te zijn, bevat kleine wijzigingen aan de kast, wijzers maar vooral aan de wijzerplaat: de verdeling van de planeet in 24 tijdzones, die elk 15 lengtegraden beslaan, lijkt op papier misschien eenvoudig, maar de implementatie ervan op politiek niveau is veel complexer. Sommige tijdzones worden nu gedefinieerd met nieuwe stadsnamen (Dubai in plaats van Riyad, Brisbane in plaats van Nouméa, om maar een paar voorbeelden te noemen). Moskou, dat lange tijd op UTC+4-tijd leefde, is dichter bij West-Europa komen te liggen door de lokale tijd UTC+3 aan te nemen. De guilloché van de wijzerplaat is gewoonweg hypnotiserend, vooral als je hebt gezien hoe het wordt gedaan (en hier kom ik terug op de vorige paragraaf: je houdt van wat je kent). Ik moet toegeven, het is een van de weinige Pateks die mij zou doen overwegen iets stoms te doen... als het binnen handbereik was, wat erg moeilijk is gezien de vraag naar dit soort stukken.
En een Patek hebben is als het hebben van een Rolls Royce in de garage: Hoeveel auto's daarvoor moet je hebben gehad om de ‘behoefte te voelen’ om van een klassieker der klassiekers te genieten?
Lees ook: De Patek Philippe kastenfabriek, waar excellentie voortduurt
Lees ook: Fluckiger, de Patek Philippe wijzerplaten
