We verdwalen in dePatek Philippe-kastenfabrieken krijgen antwoord op die terugkerende vraag voor elke horlogefan: Wat maakt bepaalde merken zo exclusief? Vaak heeft de sleutel te maken met de complexiteit van hun kalibers, zowel technisch als esthetisch, maar in het geval van Patek Philippe gaat alles verder, aangezien het Zwitserse merk niet stopt bij mechanica of schoonheid, maar zich op elk detail richt. Ons laatste bezoek hielp ons te zien hoe ze dezelfde criteria van excellentie toepassen op de productie van de kasten die hun gerenommeerde mechanische wonderen zullen huisvesten. Om dit te doen, heeft het niet één maar maar liefst drie bedrijven die verantwoordelijk zijn voor het vervaardigen, polijsten en decoreren ervan. Allemaal in deze volgorde.
Gelegen in wat we een typisch Zwitsers landschap zouden kunnen noemen, kocht Patek Philippe in november 2007 een perceel van 18.000 m2 grond naast het mythische stadje La-Chaux-de-Fonds met de bedoeling een productiecentrum te bouwen dat gespecialiseerd is in horlogekasten, polijstwerk en edelsteenzetting. De werkzaamheden begonnen in april 2008 en vandaag, zeven jaar later, is dit project niet alleen een realiteit, maar draait het op volle capaciteit. Met het vooruitziende karakter dat de familie Stern kenmerkt, is er 12.000 m2 gebouwd, maar er is nog ruimte om dat oppervlak te verdubbelen.
Calame&Cie is gespecialiseerd in de productie van horlogekasten en werd in 2001 door Patek Philippe overgenomen. Het opereert als een onafhankelijke productie-eenheid, hoewel het verbonden is met het hoofdkantoor in Plan les Ouates in Genève, waar ook kasten worden geproduceerd. Calame's specialisatie is gouden kasten en er heerst dezelfde perfectionistische sfeer als in het moederhuis. Net als daar zijn numerieke besturingsmachines de hoofdrolspelers in het interieurlandschap, die vorm geven aan wat oorspronkelijk metaalblokken zijn.
Het proces is even arbeidsintensief als je van een Patek Philippe-leverancier mag verwachten, en er zijn zeker talloze stappen nodig voordat de definitieve goedkeuring wordt gegeven. De onderdelen worden systematisch gecontroleerd, zowel met traditionele methoden zoals schuifmaten, mallen en andere analoge middelen, als met complexe machines (de eerste niet-Zwitserse die ik heb gezien) die afwijkingen van duizendsten van een millimeter kunnen detecteren.
Na het doorstaan van deze rigoureuze interne controle worden de kasten (kasten en achterdeksels) nogmaals zorgvuldig geïnspecteerd voordat ze half verpakt worden om over te gaan in de handen van de buurman Poli-Art, een bedrijf dat ook eigendom is van Patek Philippe (sinds 2003) en zich uitsluitend toelegt op supergespecialiseerd polijsten, dat – zoals een kenmerk van het Huis is – de meest ambachtelijke handmatige technieken combineert met de beste machines die op de markt verkrijgbaar zijn. Dit zijn de karkassen van een Nautilus in twee verschillende stadia van het proces.
Er wordt een bijna oneindige variëteit aan slijpstenen en schuurpasta's gebruikt die, in combinatie met de vaardigheid en ervaring van de polijster, de beste nuances van het metaal naar boven zullen halen.
Patek Philippe produceert ongeveer 55.000 horloges per jaar en een aanzienlijk deel daarvan krijgt een gepolijste kast, dus er is een klein leger aan ervaren polijsters nodig om deze te onderhouden. Laten we niet vergeten dat er met edelmetalen wordt gewerkt, dus elk verlies is belangrijk, er is weinig ruimte voor fouten.
Zo weinig marge dat hier ook de horlogemakersloep wordt gebruikt om het proces te controleren en alle polijsttafels zijn uitgerust met stofzuigers (dat rooster met gaten is er een) om de gouddeeltjes op te vangen die vrijkomen tijdens het eroderen. Naast slijpstenen en schuurpasta worden schuurbanden met verschillende korrelgroottes gebruikt.
Hier worden ook de schakels van toekomstige armbanden of horlogebanden gepolijst. Toekomstig, want voor nu zijn het losse stukken met weinig vorm, maar ze worden met zoveel zorg behandeld dat ze bijna een voor een worden gepolijst (in werkelijkheid gaan ze twee aan twee...). Die blauwe buizen maken deel uit van het deeltjesafzuigsysteem dat ik zojuist heb beschreven.
Tussen deze twee stukken zit het nauwgezette werk van een ervaren hand. Het is niet voldoende om het gereedschap te hebben: je moet weten hoe je op elk moment en op de juiste plek de juiste druk uitoefent. Zelfs als het een zo basaal gereedschap is als een stuk schuurpapier om een houten blok.
Maar het was bij aankomst bij SHG (Sertissage Haut de Gamme. “Sertissage” betekent “zetten”) dat mijn ogen nog groter werden. Ik geef toe dat ik als horlogefanaat altijd naar “juwelenhorloges” heb gekeken als iets vreemds, waar hun waarde (laten we zeggen prijs) meer in de verpakking zat dan in het interieur. En op een bepaalde manier komt dit doordat de gebruikte materialen, de edelstenen, inherent duur zijn. Maar wat ik niet wist, is het nauwgezette en precieze werk van de zetters, die dagelijks de uitdaging aangaan om die kleine kristallen zo te plaatsen dat ze voor altijd vast blijven zitten.
De verrassing houdt hier niet op: als er in Poli-Art een klein leger is, lijkt het aantal hier verdubbeld. Echte kunstenaars die werken met minuscule materialen, gewapend met gereedschap dat in sommige gevallen sterk lijkt op dat wat in de tandheelkunde wordt gebruikt, en natuurlijk de onmisbare binoculaire microscoop.
Naast de vakmensen die we aan het werk zagen, heeft SHG deskundige edelsteenkundigen in dienst die verantwoordelijk zijn voor het selecteren van de stenen op zowel grootte als kleur, zodat ze op de verschillende onderdelen kunnen worden gemonteerd. Van kasten waarin de diamantbehuizingen en de nietjes die ze zullen vasthouden vooraf zijn gegraveerd…
… tot de zetting genaamd “sneeuw”, die wordt gekenmerkt door de (schijnbare) onregelmatigheid van de grootte van de stenen die in een eveneens schijnbare chaos worden gezet: daar moeten de gaten en de bijbehorende nietjes één voor één worden gemaakt en hier schittert de kunst van de zetter het meest.
Ook aan de bollen wordt gewerkt. En hoe. De vakmensen hebben een gekleurd diagram dat hen vertelt wat de grootte is van elke te zetten steen. Het resultaat is altijd…schitterend. Of we nu wel of niet van horloges met strassstenen houden, het is goed om te weten dat er een zeer arbeidsintensief vakmanschap achter schuilgaat dat, samen met de intrinsieke prijs van de stenen, uiteindelijk hun prijs rechtvaardigt.
Maar misschien helpt een video om de bewondering te verklaren die ik heb gekregen door het van dichtbij leren kennen van een beroep dat veel kunstzinnigheid met zich meebrengt.
Als afsluiting van dit bezoek wil ik Patek Philippe Iberia bedanken voor de faciliteiten die dankzij hun management zijn verkregen om al deze processen zonder belemmeringen te kunnen fotograferen: ik weet uit ervaring dat dit niet gebruikelijk is, zeker gezien de aard van de materialen die hier worden verwerkt.
Als u nog niet genoeg heeft gezien, kunt u hier onze andere verslagen over bezoeken aan de Patek Philippe-fabrieken raadplegen:
Bezoek aan de Patek Philippe Manufacture 2015
Bezoek aan de Patek Philippe Manufacture 2013
